Begroting SZW 2026 - antwoord op vragen over sociale zekerheid en wetsvoorstellen
In dit artikel:
Minister Vijlbrief (SZW) heeft in antwoorden aan de Tweede Kamer gereageerd op vragen over de begroting 2026 en uiteenlopende onderwerpen rond sociale zekerheid, arbeidsmarkt en regeldruk. Het kabinet blijft eindverantwoordelijk voor de sociale zekerheid; werkgeversorganisaties en vakbonden zijn belangrijke gesprekspartners, maar krijgen niet de volledige zeggenschap.
AOW en demografische druk
- Ondanks de koppeling van de AOW-leeftijd aan levensverwachting verwacht het kabinet dat AOW-uitgaven blijven stijgen tot circa €69,9 mrd (5,7% bbp) in 2040. De potentiële beroepsbevolking stagneert, waardoor de verhouding werkenden/gepensioneerden onder druk komt te staan.
- Een hogere AOW-leeftijd zorgt ervoor dat mensen langer werken en langer bijdragen, wat de uitgaven drukt. Wel neemt de instroom in werkloosheids-, WIA- en bijstandsuitkeringen deels toe, vooral omdat de kans op uitval met leeftijd stijgt en mensen met uitkering gemiddeld langer in die situatie blijven. Per saldo verwacht het kabinet een besparing.
Maximumdagloon en premies
- Het maximumdagloon waarover werkgeverspremies worden betaald gaat van €79.400 naar circa €63.500 (-20%). Dit levert ongeveer €2,6 mrd minder premie-inkomsten op.
- Deze derving wordt gecompenseerd door een verhoging van premiepercentages van ongeveer 0,8 procentpunt, verdeeld over premies voor arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en een opslag kinderopvang. De precieze tarieven hangen af van andere coalitiemaatregelen en overleg met werkgevers.
- De maatregel raakt vooral bedrijven met lagere lonen; werkgevers met hoge lonen profiteren. Loonverschillen lopen echter sterker tussen sectoren dan tussen kleine en grote bedrijven, waardoor ook mkb niet uniform wordt getroffen.
Effect op koopkracht en inkomens
- Het CPB-berekening van het coalitieakkoord laat zien dat de mediane koopkracht gedurende de kabinetsperiode gemiddeld 0,4 procentpunt per jaar lager kan uitvallen; lagere inkomens lijken relatief iets meer nadeel te ondervinden. Sommige akkoordelementen zijn nog niet volledig doorberekend of bevatten voorlopige invullingen.
Arbeidsmigratie en misstanden
- Het kabinet wil gerichte arbeidsmigratie faciliteren en tegelijkertijd misstanden bestrijden (onderbetaling, slechte arbeidsomstandigheden, schimmige detacheringsconstructies). Voortbouwend op aanbevelingen van het Aanjaagteam en de SER worden regels voor kennismigranten verbeterd en de handhaving van detachering en arbeidsmigratie aangescherpt. Boetes op schendingen worden verhoogd en waar nodig kan een uitzendverbod worden ingezet.
WIA-instroom en oorzaken arbeidsongeschiktheid
- De toename van (jonge) vrouwen in de WIA is volgens het kabinet grotendeels te verklaren door demografische trends, hogere arbeidsparticipatie en toegenomen psychische klachten. Beter inzicht in oorzaken moet preventie en re-integratie verbeteren. Mensen met een lopende IVA-uitkering behouden hun rechten.
Regeldruk in cao’s en modernisering
- Het kabinet wil met sociale partners kijken naar het verminderen van onnodige regeldruk in cao’s en pleit voor begrijpelijke, minder juridisch beladen cao-documenten. De Stichting van de Arbeid levert daarbij advies dat wordt betrokken bij verdere maatregelen.
Wetgeving en beleidsagenda
- Vijlbrief start spoedig een verkenning naar versoepeling van de Wet Onderscheid Arbeidsduur, met opties zoals een voltijdsbonus, meerurenvoordeel en een arbeidskorting per uur om werken meer te laten lonen.
- Verwachte wetsvoorstellen dit jaar: personeelsbehoud bij crisis en re-integratie tweede spoor; ook staan in voorbereiding: een basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen en maatregelen voor meer zekerheid voor flexwerkers. Er komt aandacht voor het werkbaarder maken van loondoorbetaling bij ziekte, met name voor het mkb.
- Bij de nieuwe financiering van kinderopvang worden ouders, sectorpartijen en uitvoerders nauw betrokken; de impact wordt zorgvuldig onderzocht.
- De transitievergoeding wordt niet bedoeld om ontslag goedkoper te maken; doel is meer inzet voor scholing om wendbaarheid te verhogen. Rapportage over leven-lang-lerenbeleid volgt vóór de zomer.
- De minimumjeugdloonverhoging treedt in werking per 1 januari 2027, conform een aangenomen motie.
Kortom: het kabinet combineert kostenbeheersing van sociale zekerheid met versterkte handhaving en moderniseringsvoorstellen voor de arbeidsmarkt, terwijl het overleg met sociale partners centraal blijft.