'Coalitieakkoord: politieke ambities maar ook risico's op meer ongelijkheid'
In dit artikel:
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft het coalitieakkoord 'Aan de slag. Bouwen aan een beter Nederland' van D66, VVD en CDA doorgelicht in de publicatie 'Een sociaal-maatschappelijke reflectie op het coalitieakkoord'. Het bureau ziet zowel kansen als risico’s: investeringen in veiligheid, wonen en economie kunnen de kwaliteit van leven verbeteren, maar bezuinigingen in zorg en sociale zekerheid dreigen juist kwetsbare groepen harder te raken en ongelijkheid te vergroten.
Het SCP merkt dat het akkoord weinig systematisch kijkt naar hoe maatregelen doorwerken op verschillende groepen. Vooral intensieve mantelzorgers, zorgbehoevenden en mensen met beperkte digitale vaardigheden lopen volgens het plan grotere risico’s. Voorgestelde bezuinigingen — zoals op zorgbudgetten en sociale uitkeringen — en een verdere verhoging van de AOW-leeftijd kunnen ervoor zorgen dat mensen langer moeten doorwerken terwijl ze tegelijk te maken hebben met gezondheidsklachten of zorgtaken. Versobering van zorg en uitkeringen kan bovendien de mate van hulpverlening verminderen.
De regering zet sterk in op het vergroten van formele participatie: meer mensen aan het werk of in opleiding én een grotere inzet van mantelzorgers moet druk op de sociale zekerheid verminderen. Het SCP waarschuwt dat die aanpak getuigt van aannames over wat tijd- en belastingkundig voor iedereen haalbaar is; verlofregelingen alleen bieden onvoldoende soelaas voor langdurige of intensieve mantelzorg.
Vereenvoudiging van stelsels is een terugkerend uitgangspunt in het akkoord. Hoewel eenvoud meestal helpt bij toegankelijkheid, waarschuwt het SCP dat eenvoudigheid kan leiden tot minder gerichte steun en nadelige effecten voor lagere inkomens. Als voorbeeld noemt het SCP de wijziging in de financiering van de kinderopvang: de inkomensonafhankelijke overheidsbijdrage en betaling via instellingen maken het systeem overzichtelijker, maar kunnen de nettokosten voor werkende ouders met lagere inkomens laten stijgen.
Op arbeidsmigratie wil het kabinet sturen op 'geschoolde krachten' en vooral migranten toelaten die 'echt nodig' zijn. Het SCP stelt echter dat het akkoord geen uitwerking biedt op hoe de omvang van laagbetaalde arbeidsmigratie beïnvloed moet worden; daarvoor is een bredere economische, ruimtelijke en arbeidsmarktvisie nodig, die nu ontbreekt.
Kort samengevat: het SCP waardeert enkele investeringen in het akkoord, maar vraagt om explicietere analyses van effecten op ongelijkheid en kwetsbare groepen, en om concretere uitwerkingen bij stelselwijzigingen om onbedoelde nadelen te vermijden. Vertrouwen in het beleid groeit volgens het bureau alleen als plannen haalbaar zijn en goed worden toegelicht.