Rol Arbeidsinspectie bij onderbetaling en misstanden arbeidsmigranten
In dit artikel:
De Arbeidsinspectie houdt in Nederland toezicht op naleving van arbeidswetten en de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) en onderzoekt ook strafbare feiten als mensenhandel, georganiseerde fraude met uitkeringen/subsidies en zorgfraude. Illegaal verblijf en illegale tewerkstelling zijn juridisch afzonderlijk, maar vaak verbonden: inkomen uit werk kan aanleiding of middel zijn voor illegaal verblijf. De inspectie richt zich risicogericht op naleving van het wettelijk minimumloon (Wml) ongeacht de verblijfsstatus van de werknemer.
Bij vastgestelde onderbetaling stuurt de inspectie een nabetalingsbrief naar de werkgever en geeft de werkgever vier weken om te betalen; bij uitblijven kan een last onder dwangsom volgen. Werknemers krijgen een meertalige brief waarin de onderbetaling wordt gemeld en naar het Juridisch Loket wordt verwezen voor cao-gerelateerde kwesties, omdat de inspectie alleen controleert op het bruto minimumuurloon. De inspectie deelt signalen van arbeidsuitbuiting (zoals achterstallig loon, slapen op de werkplek, mishandeling) mee in onderzoeken en publiceert overtredingen van de Wav met bedrijfsnamen op haar site ‘inspectieresultaten’, zodat gedupeerden civielrechtelijke stappen kunnen ondernemen.
De Arbeidsinspectie kan echter geen loon terugvorderen namens werknemers. Ongedocumenteerde of illegaal tewerkgestelde werknemers hebben wel een civielrechtelijke mogelijkheid: op grond van artikel 23 Wav geldt een rechtsvermoeden waarmee de werknemer zelf een loonvordering kan instellen. Voor zo’n procedure kan de werknemer allerlei bewijs aanvoeren — niet alleen loonadministratie maar ook betaalbewijzen, digitale kwitanties of facturen.
Het boetebeleid voor de Wav is per 1 februari 2025 aangepast zodat bij boetes rekening wordt gehouden met gradaties van verwijtbaarheid en ernst. SEO-onderzoek wees uit dat door het uitblijven van indexering de reële waarde van boetes is gedaald, wat de preventieve werking verzwakte. In juli 2025 kondigde het kabinet daarom een eenmalige verhoging aan (fictieve indexatie) en jaarlijkse indexatie daarna.
Om toegang tot recht te verbeteren, ondersteunt het project Work in NL onder meer via het Juridisch Loket; sinds mei 2024 helpt een team van 35 native-speakerjuristen eerstelijns aan ruim 1.500 arbeidsmigranten met arbeidsrechtelijke vragen zoals onterecht ontslag of niet (volledig) uitbetaald loon. Tot slot gebruiken Belastingdienst en Arbeidsinspectie signalen zoals grootschalig ontslag op staande voet als risicocriteria bij toezicht; recent werd bijvoorbeeld een uitzendbureau beboet vanwege een Wml-overtreding.